Baş Dönmesi ve Dengesizlik (VERTİGO)

Baş Dönmesi ve Dengesizlik (VERTİGO)

BAŞ DÖNMESİ VE DENGESİZLİK (VERTİGO)

Baş dönmesi:

Baş dönmesi bir hareket yanılsamasıdır. Hasta, olmayan bir hareketi varmış gibi algılamakta ve kendisinin ya da çevresinin hareket ettiğini zannetmektedir. Hastanın dengesini sağlamadaki her türlü problem baş dönmesi olarak tanımlanır. Tıp dilinde vertigo adı verilir. Çok şiddetli veya çok hafif olabilir. Hatta sadece bir göz kararması şeklinde ortaya çıkabilir. Bu yakınmalar, özellikle orta ve ileri yaş grubunda daha sıktır. Çocukluk çağında oldukça seyrek görülmektedir.

Dengenin sağlanması hala tam olarak çözülememiş çok karmaşık ve çok fazla organın rol oynadığı bir durumdur. Bu konuda rol oynayan organ ve sistemler arasında beyin, beyincik, iç kulak, gözler, eklem ve kaslar sayılabilir. Bu organları etkileyen herhangi bir hastalık baş dönmesine neden olabilir. Bu kadar çok organın rol oynadığı bir belirti olan baş dönmesi doğal olarak sadece bir branş uzmanı tarafından değerlendirilemez. Genellikle başlangıçta KBB ve Nöroloji doktorları muayene etse de göz, dahiliye veya fizik tedavi branşlarında da muayene olmak gerekebilir.

Baş dönmesi her hasta tarafından farklı anlatılır. Her taraf dönüyor, yer ayağımın altından kayıyor, bir yana doğru kayıyorum, kafamın içi boşalıyor, gözlerim kararıyor şeklinde açıklamalar sık duyulur.

Baş dönmesi olan hastalarda, sebebine göre başka belirtiler de eşlik edebilir. Kulak hastalıklarına bağlı baş dönmelerinde beraberinde kulak çınlaması, işitme azlığı, kulakta basınç hissi, bulantı-kusma, kulak akıntısı ve gözlerde anormal seğirmeler saptanabilir. Nörolojik hastalıklara bağlı baş dönmelerinde ise baş ağrısı, uyuşmalar, felçler, göz hareketlerinde anormallikler olabilir. Ancak birçok hastada da sadece baş dönmesi mevcuttur.

Baş dönmesi sebepleri

Yukarıda anlatıldığı gibi baş dönmesi birçok organa bağlı olabilir. Ancak burada daha çok iç kulaktaki baş dönmesi yapan hastalıklardan bahsedilecektir. Diğer kulak şikayetleri eşlik edebilir. Ancak sadece baş dönmesi de görülebilir.

Kulağa bağlı nedenler:

Baş dönmesi yapan en sık kulak hastalıkları

  • ÜSYE (üst solunum yolu enfeksiyonları) sonrası iç kulak tutulumu.
  • Pozisyona bağlı baş dönmesi (denge kristallerinin yerinden oynaması): en sık rastlanan nedendir. Başın hareketleri ile artan baş dönmesi yakınması mevcuttur. Başın ani pozisyon değiştirmesi, yataktan kalkma, başın çevrilmesi v.b. nedenlerle baş dönmesi atakları ortaya çıkar. Ataklar, genelde bir dakikadan az sürer. İşitme ve çınlama baş dönmesine eşlik etmez. Tanısı, iç kulaktaki yarım daire kanallarının, bazı manevralara verdiği yanıtlara bakılarak konulur.
  • Meniere hastalığı: Tekrarlayan baş dönmesi atakları, kulak çınlaması ve zaman içerisinde tekrarlayan ataklarla yerleşen işitme kaybı vardır. Tipik bir atakta; ani başlayan birkaç dakika ile Saatler arasında süren baş dönmesi ve kusma bulunur. Kulakta çınlama vardır. Atak sıklığı hastadan hastaya farklılık gösterir.
  • Vestibüler Nörinit (İç kulaktaki denge ile ilgili sinyalleri beyine ulaştıran sinirin iltihaplanması): Sıklıkla tek bir baş dönmesi atağı ile beliren selim bir tablodur. Çınlama ve sağırlık yoktur. Hastalar, genelde genç-orta yaş erişkinlerdir. Hastaların hemen hemen hepsinde birkaç hafta önce geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu vardır. Bu baş dönmesinin nedeni, tam ispatlanmamış olsa da virüs denen bir mikrop türü sorumlu tutulmaktadır. Vertigo atağı ve kusma günler içinde şiddetini azaltarak geçer.
  • Orta kulak iltihaplarının iç kulağa yayılması.
  • Menenjit veya diğer ateşli hastalıkların içkulağı etkilemesi .
  • İç kulakta veya iç kulak sinirindeki tümöral hastalıklar: tek taraflı ilerleyici işitme kaybı ve çınlama, baş ağrısı, denge bozukluğu eşlik eder.

Kafa travması

İç kulağı da zedeleyen bir kırık sonrasında baş dönmesi ile beraber bulantı ve kusma oluşabilir. Bazen herhangi bir kafatası kırığı olmadan iç kulak yapılarında sarsıntı ya da iç kulak kristallerinde yer değiştirmeye bağlı olarak baş dönmesi oluşabilir. Bu durumun düzelmesi haftalar ve aylar sürebilir. Böyle bir durumda, yıllar sonra bile özellikle pozisyon değişikliklerinde oluşan birkaç saatlik baş dönmeleri kalabilir.

Nörolojik hastalıklar

Beyin, beyincik gibi organlardan oluşan merkezi sinir sistemindeki kanama veya kan damarlarındaki tıkanıklıklara bağlı beslenme bozuklukları, multipl skleroz (MS), sifiliz, çeşitli beyin tümörleri, parkinson hastalığı, migren v.b. hastalıklar dengenin bozulmasına neden olabilirler. Hastalarda denge bozukluğuna ek olarak kol ve bacaklarda güçsüzlük, vücudun herhangi bir bölgesinde his kaybı, çift görme, baş ağrısı, bilinç kaybı, ağız çevresinde karıncalanma hissi, konuşma bozukluğu vb. yakınmalar olabilir.

Dahili hastalıklar

Kalp yetmezliği, kalp kapakçığı hastalığı, kalp krizi, diabet, tiroid bezi hastalıkları, kansızlık, kontrol edilemeyen yüksek tansiyon, posture bağlı düşük tansiyon, ileri kalp ritim bozuklukları, ani ve şiddetli su kaybı (ishal,kusma)

Psikolojik denge bozuklukları

Panik atak, anksiyete (huzursuzluk), stres, depresyon

Muayene ve tetkikler

Baş dönmesi için ne gibi tetkiklerin yapılacağı muayene sonunda elde edilen bilgilere göre yapılır. Eğer muayene sonucunda kulakla ilgili bir hastalık olmadığı kararına varılırsa diğer branşlara sevk edilir.

Sıklıkla şu tetkikler yapılır

  • Odyometrik testler, hem işitme hem de iç kulak fonksiyonları hakkında bilgi verir.
  • Rutin biyokimya
  • EKG
  • Doppler ultrasonografi
  • Bilgisayarlı tomografi
  • Manyetik resonans (MR) tetkiki
  • Bazı kan tahlilleri

Ancak bir çok hastada tüm tetkiklere rağmen bir sebep bulunamayabilir.

Tedavi:

Baş dönmesi kendisi bir hastalık olmayıp başka hastalığın belirtisi olduğu için öncelikle asıl sebebin tedavisi gerekir. Ancak birçok baş dönmesi hastalarında ortaya net bir sebep konamamaktadır. Bu nedenle asıl amaç baş dönmesini ortadan kaldırmak haline dönmektedir.

Kulak hastalıklarına bağlı baş dönmeleri (tümörler hariç) genellikle kısa ya da uzun zamanda kendiliğinden ortadan kalkmaktadır. Çünkü diğer kulak zaman içinde hasta kulağın problemini telafi etmektedir. Bu bazen 6 ay ya da 1 yıla kadar uzayabilir. Baş dönmesi eğer pozisyonel baş dönmesi (BPPV) ise bunun tedavisi Apley manevrası denen muayene masasında uygulanan bazı hareketlerdir. Bu hareketler iç kulaktaki kristallerin yerine oturmasını sağlamaktadır.

Diğer sebeplerde ilaç tedavisi kullanmak gerekir. Bu amaçla değişik ilaçlar kullanılsa da hemem hepsi belli oranda baş dönmesini azaltırlar. Baş dönmesi şiddetli olan hastalar bazen serum takılıp hastaneye yatırmak gerekebilir.

Tümörlere bağlı baş dönmelerinin tedavisi tümörün çıkarılmasıdır yani ameliyattır. İlaç tedavisine cevap vermeyen meniere hastalığında da bazen ameliyat yapılır.

Nelere Dikkat Edilmeli

  • Fiziksel ya da ruhsal stresten uzak durmalı
  • Ani baş hareketlerinden uzak durulmalı
  • Yüksek yastıkta yatılmalı
  • Düşük tuz diyeti (günlük 1.5 gr altında) ile beslenmeli
  • Hayvansal yağ içeriği az olan besinleri tüketilmeli
  • Kafein, alkol ve sigara türü iç kulakta sıvı basıncını arttırdığı düşünülen içeceklerden uzak durulmalı
  • Taşıt kullanılmamalı